Διαπιστώσεις 8: Στιγμές έντασης

Στιγμές πληρωματικής χαράς που ποτέ δεν έρχονται. (Τίποτε εξάλλου δεν μας χαρίζεται). Μένει μόνο ένα «κάποια άλλη στιγμή», που ποτέ δεν πραγματώνεται. Είναι διγαμία να αδημονείς ελπίζοντας και να ονειρεύεσαι υποφέροντας. Και είναι ζείδωρος τελικά ένας ανεξάλειπτος μεσσιανισμός του απραγματοποίητου.

Στην ανερμάτιστη πυκνοκατοικημένη μοναξιά μου δεν έχει θέση ούτε σταγόνα στιγμιαίας υπαρξιακής πλήρωσης.

Προτιμώ την ετερότητα. Είναι η αναπνοή του είναι μου.

 

Ιούλιος 2007

Γ.Μ.Β.

Advertisements

Φτιάξε την δυστυχία σου μόνος σου: ένα βιβλίο εναντίον του εαυτού σου

Paul Watzlawick, Φτιάξε την δυστυχία σου μόνος σου, εκδόσεις Αλήστου Μνήμης, Αθήνα 2002.

Το μικρό αυτό πόνημα του Πωλ Βατζλάβικ (καθηγητή στο Τμήμα Ψυχιατρικής και Επιστημών της Συμπεριφοράς της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Stanford) είχε εκδοθεί για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1985 σε μετάφραση του Αντώνη Γκίκα (εκδ. IDEO-TSEPI) και γρήγορα εξαντλήθηκε.

Από την εισαγωγή του Λεωνίδα Χρηστάκη πληροφορούμαστε ότι  “(…)είναι ένα κείμενο χιουμοριστικό μεν, σοβαρότατο δε- τόσο σοβαρό που ο μεταφραστής του, όσο κι αν αυτό φαίνεται συμπτωματικά τραγικό, λίγους μήνες μετά το τελείωμα της μετάφρασης, κι αυτό το 1985, αυτοκτόνησε!” (μν. έργον, σελ. 7).

O Βατζλάβικ στο εν λόγω έργο με αρκετές δόσεις χιούμορ και ειρωνίας διαπραγματεύεται το θέμα της δυστυχίας. Πρόκειται απλά για ένα “εγχειρίδιο δυστυχίας“, όπως ίσως μας παραπλανά ο τίτλος;

Ζώντας στην εποχή του παροξυσμού των εγχειριδίων τύπου ” φτιάξτο μόνος σου” ο Βατζλάβικ θέλησε ν’ ακολουθήσει τη “συνταγή” υιοθετώντας την στον τίτλο και αποδομώντας την εν συνεχεία.

Δεν πρόκειται  όμως στην περίπτωση αυτή ούτε για απλή αποδόμηση της κλασικής αμερικάνικης ψυχαναλυτικής σχολής, όπως κακώς έχει υποστηριχθεί από ορισμένους, ούτε για  ακραιφνώς “αντιψυχιατρικό” έργο.  Αντιθέτως ο συγγραφέας λέει αλήθειες πικρές χρησιμοποιώντας αντισυμβατική γλώσσα, παιγνιώδη γραφή αλλά και πάμπολλα παραδείγματα από όλους τους χώρους του επιστητού.

Όπως  παρατηρεί ο Λ. Χρηστάκης στο έργο αυτό “(…)διαλύονται αρκετοί από τους μύθους γύρω από την ουσία  του βασικού ρόλου της ζωής που τα τελευταία σαράντα χρόνια οι ειδικοί των σχέσεων ονομάζουν επικοινωνία. Καταλήγουμε λοιπόν αμέσως στο συμπέρασμα πως η αναζήτηση μας για επικοινωνία καταλήγει σε τραγικό αδιέξοδο” (μν. έργ., σελ. 7-8).

Σταχυολογώ ελάχιστες μόνο από τις πάμπολλες συμβολικές αναφορές του Βατζλάβικ:

1. Η επίκληση της παροιμίας (βλ. ό. π., σελ. 18) “Dacunt fata volentem, nolentem trahunt” (ήτοι: η μοίρα οδηγεί αυτούς που τη δέχονται και σέρνει αυτούς που την αρνούνται). H ρήση αυτή ανήκει στον Σενέκα και προέρχεται από το έργο του “Epistulae morales ad Lucilium”,63-64,1,1 (ευχαριστώ σε αυτό το σημείο το φίλο  Μ.Κ. για την υπόδειξη της ακριβούς παραπομπής).

2. Η φράση του Όσκαρ Ουάιλντ (ό.π., σελ. 40):

Δυο είναι οι μεγάλες τραγωδίες στη ζωή. Η μια είναι να μην πραγματοποιήσεις το όνειρο σου. Η άλλη, είναι να το πραγματοποιήσεις.

3. Η βιβλική αναφορά στη γυναίκα του Λώτ (ό.π., σελ. 20-21), που έχει απασχολήσει πάμπολλους από τον Παπαδιαμάντη(μεταφραστικά και όχι μόνο)  ως τον  Χρ. Σταμούλη.

Το βιβλίο παρά το γεγονός ότι φαινομενικά προτρέπει σε “παραγωγή δυστυχίας” δεν ωθεί σε καμμία περίπτωση στην αυτοκτονία. Όπως ορθά παρατηρεί ο Γιάννης Θωμάς “(…)η έστω και πνευματώδης ή ειρωνική ψαύση των εναντίον εαυτού (…) προκαλεί αποστροφή (βλ. Γ. Θωμά, Αθώοι εν συγχύσει, Περιοδικό “Κοντέινερ”, τεύχος 6, Απρίλιος 2010, σελ. 44). Αντιθέτως εκφράζει μια αντίστροφη αισιοδοξία, γεγονός που καταφαίνεται από τον επίλογο του:

(…)όπως μπορούμε να φτιάξουμε μόνοι μας τη δυστυχία μας, μπορούμε επίσης να φτιάξουμε και την ευτυχία μας. Μια και ξεκίνησε αυτό το βιβλίο με μια φράση του Ντοστογιέφσκι, επιτρέψτε μου να κλείσω με άλλη μία. Στους “Δαιμονισμένους” ένα από τα πιο αινιγματικά πρόσωπα λέει:

“Ο άνθρωπος είναι δυστυχής, γιατί δεν ξέρει ότι είναι ευτυχής. Αυτό είναι όλο. Όταν το ανακαλύψουμε, θα γίνουμε την ίδια στιγμή ευτυχισμένοι…”.

Μ’ άλλα λόγια η κατάσταση είναι απελπιστική, και η λύση είναι απελπιστικά απλή.-

(μν.έργον, σελ.69)

Όλα τελικά είναι θέμα “ανάγνωσης”…

12-9-2010

Γ. Μ. Βαρδαβάς

Πρώτη δημοσίευση: Ιστολόγιο «Αναγνώσεις«, 12-9-2010.

Αναδημοσιεύθηκε στο ιστολόγιο » Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ«, 26-3-2011.

Γέροντος Σωφρονίου του Essex, Γράμματα στη Ρωσία

Σχετικά πρόσφατα είδαν το φως της δημοσιότητας οι επιστολές του Γέροντος Σωφρονίου (Σαχάρωφ) προς τις αδελφές του Μαρία και Αλεξάνδρα και μια συνομιλία με την οικογένεια του Γέροντος, που έλαβε χώρα στη Μόσχα το 1975, με τίτλο Γράμματα στη Ρωσία (εκδ. Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου, Essex 2009, ISBN: 978-1-8746479-70-7).Πέραν από τις άγνωστες πτυχές του βίου του γέροντος, που αποκαλύπτουν τα γράμματα αυτά, ο αναγνώστης μπορεί να διαπιστώσει τη δυναμική της θεολογικής σκέψης του γέροντος, που ως γνωστόν, υπήρξε μαθητής του αγίου Σιλουανού.
Δεν υπάρχει, κατά την ταπεινή μας άποψη, θέμα που ν’ απασχολεί το σύγχρονο πνευματικό άνθρωπο, με το οποίο να μην έχει καταπιαστεί ο σοφός Γέρων.
Σταχυολογούμε ελάχιστα δείγματα της θεματικής των επιστολών: Περί προσευχής, περί της τραγωδίας του κόσμου, περί ειρήνης, περί θανάτου και άδου, περί υπερνίκησης του κόσμου, περί επιστημονικής αμάθειας, περί της σημασίας της Κυριακής Προσευχής, περί των αγίων εικόνων, περί ελευθερίας, περί των αυτοκτονιών στις σύγχρονες κοινωνίες, περί της σύγχρονης εκκλησιαστικής ζωής, περί της ερήμου, περί της ανθρώπινης αχαριστίας, περί δικαιοσύνης, περί πτώσεως, περί απογνώσεως, περί του Φωτός της θείας αποκαλύψεως, περί αναστάσεως, περί της Σινδόνης του Torino, περί μετανοίας.
Δίνουμε ένα μικρό δείγμα από τις επιστολές:
1
Ουσιαστικά δεν γνωρίζω άλλη δυστυχία εκτός από τη συμφορά του άλυτου προβλήματος του ύψιστου νοήματος ή  έσχατου σκοπού. Όταν αυτό λυθεί, τότε κάθε τραγωδία υποχωρεί, και ο άνθρωπος εισέρχεται στον χώρο της εσωτερικής ειρήνης. (Γράμμα 3, μν. έργον, σελ.69).
2
Στη διαμάχη αυτή με τον Θεό βγήκα νικημένος: Θα με κρίνει ο Άνθρωπος που εκπλήρωσε τον Νόμο, Εκείνος που δημιούργησε όλα αυτά. Αλλά, αν και κατάλαβα ότι θα με κρίνει Εκείνος που έζησε μέσα στις δικές μου συνθήκες και σε πιο δύσκολες ακόμη, και γι’ αυτό έχει το δικαίωμα να με κρίνει, ωστόσο αυτό δεν με ικανοποιούσε ακόμη, δηλαδή δεν έλυνε την απορία μου, τη δυσκολία μου. Κι έτσι, έχοντας μείνει σε τέτοια απόγνωση περίπου 6-7 χρόνια(…) συναντήθηκα με τον Γέροντα Σιλουανό. (Συνομιλία με την οικογένεια του Γέροντος, ό.π., σελ.37).
3
…το Υπερ-προσωπικό Απόλυτο δεν ταυτίζεται καθόλου με το Είναι. Αλλά το Είναι έχει Πρόσωπο, και χωρίς το πρόσωπο αυτό τίποτε δεν μπορεί να υπάρξει: πάντα δι’ Αυτού εγένετο, δηλαδή μέσω Αυτού προήλθαν όλα, και τίποτε δεν έγινε χωρίς Αυτόν. Για τον άνθρωπο όμως γεννιέται το παράδοξο ερώτημα: «Αν όλα έγιναν από πρόσωπο, τότε πως γίνεται εγώ να είμαι ένα τόσο μικρό άτομο;». Και τότε μου έγινε κατανοητό ότι ακόμη δεν είχα φτάσει αυτή τη μορφή του Είναι, ότι ακόμα βρισκόμουν στην περίοδο πραγματώσεως αυτής της μορφής του είναι που υπάρχει εν δυνάμει σε κάθε άνθρωπο από τη στιγμή της γεννήσεως του. Μπορεί να καταλάβει κανείς πότε γίνεται πρόσωπο μόνο με την προσευχή συμπόνοιας για όλο τον κόσμο…(Συνομιλία,ό.π.,σελ.42).
Θα μπορούσαν να παρατεθούν πολλά ακόμα αποσπάσματα από το θεολογικό θησαυρό του Γέροντος. Σταματάμε κάπου εδώ διότι θεωρούμε ότι ο αναγνώστης θα πρέπει να καταπιαστεί με αυτό το έργο συνολικά και όχι αποσπασματικά.

29-9-2009

Γ.Μ.Βαρδαβάς
Πρώτη δημοσίευση στο ιστολόγιο «ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ«, 29-9-2009

Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας κ. Στυλιανού (Χαρκιανάκη), Παίδων και εφήβων

Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας κ. Στυλιανού (Χαρκιανάκη), Παίδων και εφήβων, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2009, ISBN 978-960-03-4963-4.

978-960-03-4963-4b

Του Γ.Μ.Βαρδαβά

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη η νέα ποιητική συλλογή του αρχιεπισκόπου Αυστραλίας κ. Στυλιανού. Η ποιητική ευαισθησία του αρχιεπισκόπου Αυστραλίας είναι γνωστή και αποτυπωμένη στις ποιητικές του συλλογές, που είδαν κατά καιρούς το φως της δημοσιότητας.

Στο Παίδων και εφήβων είναι συγκεντρωμένα ποιήματα γραμμένα από το 1977 έως το 2008 με κύρια θεματική τα παιδιά και τους εφήβους. Των ποιημάτων προτάσσεται το απόφθεγμα του Giacomo Leopardi:

Τὰ παιδιά βρίσκουν τό πᾶν στό τίποτα.

Οἱ μεγάλοι βρίσκουν τό τίποτα στά πάντα

Ποίηση αισθαντική, ευαίσθητη, σημερινή. Ο ποιητής φαίνεται να συμφωνεί με τον E.E.Cummings του οποίου τα λόγια προτάσσει στο Προνόμιο των νέων:

Ακόμα κι αν είναι Κυριακή, ας έχω δίκιο

γιατί όποτε οι άνθρωποι έχουν δίκιο, δεν είναι νέοι

Συγκλονιστικό το Επιμνημόσυνο (σελ.54), υπέροχοι οι Δροσουλίτες (σελ.16), δυνατή Η άλλη όψη. Δεν θα επεκταθούμε, διότι ούτε επαΐοντες είμαστε, ούτε «ειδικοί». Απλοί αναγνώστες είμαστε, που δεν θεωρούμε ότι η ποίηση είναι μόνο για τους «αλαφροΐσκιωτους». Από την εξαιρετική ποιητική συλλογή του αρχιεπισκόπου Αυστραλίας παραθέτουμε το ποίημα Αγωγή Πολίτου:

ΑΓΩΓΗ ΠΟΛΙΤΟΥ

Μήν πεῖτε στά παιδιά πώς οἱ μεγάλοι πεθαίνουν

γιατί θά φοβηθοῦν νά μεγαλώσουν!

Πεῖτε τους μᾶλλον πώς ὅταν κουρασθοῦν

ἐξαφανίζονται παίρνοντας δρόμους ανεξιχνίαστους

γι’αὐτό τούς κηρύχνουμε ἀγνοούμενους

στόν χῶρο τῆς παιδικῆς χαρᾶς.

Ἔτσι ἴσως συνηθίσουν τά παιδιἀ

νά νοσταλγοῦν καί νά ψάχνουν διά βίου…

Sydney (Ashfield), 27-9-1989

Πρώτη δημοσίευση στο ιστολόγιο «Αναγνώσεις«, 24-10-2009

π.Μιχ. Καρδαμάκης, Μετάληψις πυρός Λειτουργία και Ευχαριστία της Εκκλησίας

π. Μιχ. Καρδαμάκης(1932-2008)

Μια φωτισμένη μορφή, ένας μεγάλος θεολόγος

Μετάληψις πυρός-Λειτουργία και Ευχαριστία της Εκκλησίας, εκδόσεις Εν Πλώ, Αθήνα 2009, ISBN: 978-960-6719-57-8

Του Γ.Μ.Βαρδαβά

Με τη σκέψη του αειμνήστου π. Μιχ.Καρδαμάκη ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή κατά τα φοιτητικά μου χρόνια. (Ήταν η εποχή που είχαν πρωτοκυκλοφορήσει τα βιβλία του Ορθόδοξη Πνευματικότητα, Αγάπη και γάμος και τα Κεφάλαια Κατανυκτικά).

Και λέω με τη σκέψη, διότι δυστυχώς δεν έτυχε να γνωρίσω από κοντά αυτό το φωτισμένο θεολόγο της αγαπητικής θεολογίας, της ομορφιάς και της ευχαριστιακής εκκλησιολογίας.

Παραθέτω μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το εξαιρετικό βιβλίο του π. Μιχ. Καραμάκη Μετάληψις πυρός Λειτουργία και Ευχαριστία της Εκκλησίας, που κυκλοφόρησε το καλοκαίρι που μας πέρασε από τις εκδόσεις Εν Πλώ (όλες οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου):

Η Λειτουργία της Εκκλησίας, είναι έργο Αγγέλων και ανθρώπων, για να τιμηθούν και να δοξασθούν τα έργα του τριαδικού Θεού, από το έργο της εν αρχή δημιουργίας του κόσμου, ως το έργο της τελικής σωτηρίας του.

Εδώ συναντιούνται άγγελοι και άνθρωποι, ουράνια και επίγεια, ορατά και αόρατα, παρόντα και μέλλοντα, ελθόντα και ερχόμενα, δημιουργία και Βασιλεία.

Μέσα στη Λειτουργία και μέσα από τη Λειτουργία, μπορούμε να κοιτάζουμε το έργο ή μάλλον το μυστήριο του κόσμου, όλων των δημιουργημένων όντων, της ζωής και του τέλους τους, στη μεταμορφωτική και μεταϊστορική, απελευθερωτική και εσχατολογική προοπτική τους.

Η Λειτουργία(…) είναι μιά καθολική, ήγουν εκκλησιαστική πράξη, που συμπλέκεται με το καθολικό-τριπλό μυστήριο της ζωής:τον Θεό, τον άνθρωπο και τον κόσμο. Είναι η μεγάλη και σταθερή αποκαλυπτική στιγμή της αλήθειας για τον Θεό, τον άνθρωπο και τον κόσμο. Και είναι κυρίως στη Λειτουργία που μας δίδεται μια νέα καθαρή θέαση του κτιστού κόσμου, ως φύσεως, ύλης ή περιβάλλοντος, η διαρκής υπόμνηση, προς εκείνους των ανθρώπων, που πολυπραγμονούν περί τον κόσμο και τα προβλήματα του, που κατέχονται από τη βουλιμία της χρησιμοθηρικής και κατακτητικής παραχρήσεως του, θύμα των ανθρώπινων ιδεολογιών και των πολιτικών σκοπιμοτήτων. Στη Λειτουργία κοιτάζουμε τον κτιστό κόσμο και όλα τα στοιχεία του στην παρθενικότητα τους, όπως ο Θεός που κοίταξε για πρώτη φορά και αναφώνησε: « Ιδού τα πάντα καλά λίαν» (Γεν.1,31).Εδώ ακριβώς διασώζεται ο διαρκής ύμνος της δημιουργίας με τη συμμετοχή όλων των στοιχείων της, σε μιαν ευχαριστιακή κλήση και αποστολή.

(μν.έργον, σελ. 48-49)

***

Είναι ο άνθρωπος, που στην αλογία του, χωρίζει τον κόσμο από τον Θεό, και είναι ο άνθρωπος ο λόγος του Λόγου, που επαναφέρει τον κόσμο στο Θεό. Και είναι η Λειτουργία, ως έργο των πιστών ή μάλλον ως συνεργία των πιστών με το Θεό, που αποκαθιστά τον κόσμο, δυνάμει της Ενανθρωπήσεως, ως κτίση ή φύση, στην προπτωτική κατάσταση του, γίνεται και κόσμος, καλός ή ωραίος, ο ίδιος κόσμημα, αποκάλυψη του γλυκασμού του κάλλους και της αγάπης.

(μν. έργον,σελ.50)

***

Είμαστε ήδη αιχμάλωτοι στη βία ή την ανάγκη των σύγχρονων ρυθμών, των αυξανόμενων θορύβων, των υπερβολικών ταχυτήτων, των απεριόριστων καταχρήσεων, των αχαλίνωτων απολαύσεων, των πλαστικών κατασκευών, των τεχνητών παραδείσων. Και κυρίως στην τυραννία του μίσους και της αρνήσεως, της αντιπαλότητας και της αντικοινωνικότητας, της συγκρούσεως και της επικρατήσεως, της ιδιοποιήσεως και της απληστίας.

Μ’ ένα λόγο, είμαστε υπηρέτες μιας ζωής χωρίς τον άνθρωπο (τον άλλο), τον κόσμο και τον Θεό. Όλοι μας σχεδόν θα επιθυμούσαμε να κατάσχουμε όλο τον κόσμο. Και όλη αυτή η απάτη, δεν μας επιτρέπει να έχουμε καιρό να εκκλησιαστούμε και να λειτουργηθούμε, να νοήσουμε και να στοχαστούμε, να εκπλαγούμε και να εκπλήξουμε, να υποφέρουμε και να αγαπήσουμε, να διακονήσουμε και να θυσιαστούμε, να αποθάνουμε και να ζήσουμε στο μεταμορφωμένο και διαρκώς μεταμορφούμενο σύμπαν του Θεού.

Προσδοκούμε τον λειτουργημένο άνθρωπο, τη μεσιτεία των Αγίων, των διακονούντων στη Λειτουργία της Ευχαριστίας του Θεού, εξαιρέτως δε της Θεοτόκου, του τόπου, όπου ο Θεός ιερούργησε το πρώτον τη σωτηρία του σύμπαντος.

(μν.έργον, σελ.54-55)

Σε κάθε περίπτωση το βιβλίο αποτελεί μια σημαντική συμβολή στον τομέα της Λειτουργικής και Ευχαριστιακής Εκκλησιολογίας. Αν κάτι τέτοιο ακούγεται πολύ “εξειδικευμένο” στο “μέσο αναγνώστη” οφείλουμε να επισημάνουμε ότι το βιβλίο είναι με τέτοιο τρόπο γραμμένο, που κερδίζει τον αναγνώστη από την πρώτη, μέχρι την τελευταία σελίδα. Μακριά απο φιοριτούρες και άσκοπους βερμπαλισμούς το βιβλίο δίνει τη ζωντανή μαρτυρία της σύγχρονης ορθοδοξίας μέσα από το λειτουργικό και ευχαριστιακό της γίγνεσθαι.

12/12/2009

Πρώτη δημοσίευση στο ιστολόγιο «Αναγνώσεις«, 12-12-2009